در حقيقت عامل مهم شكست مسلمانان در آغاز كار علاوه بر غرورى كه به خاطر كثرت جمعيت پيدا كردند وجود دو هزار نفر از افراد تازه مسلمان بود كه طبعا جمعى از منافقان ، و عده اى براى كسب غنائم جنگى و گروهى بى هدف در ميان آنها وجود داشتند ، و فرار آنها در بقيه نيز اثر گذاشت . و عامل پيروزى نهايى ، ايستادگى پيامبر ص و على ع و گروه اندكى از ياران و يادآورى خاطره پيمانهاى پيشين و ايمان به خدا و توجه به حمايت خاص او بود . 2 - چه كسانى فرار كردند ؟ شك نيست كه در اين ميدان اكثريت قريب به اتفاق در آغاز كار فرار كردند ، و باقيمانده را طبق روايت فوق ده نفر ، و بعضى حتى چهار نفر ، و بعضى حد اكثر حدود يكصد نفر نوشته‌اند . و از آنجا كه طبق بعضى از روايات مشهور خلفاى نخستين نيز در جمع فرار كنندگان بودند ، بعضى از مفسران اهل سنت سعى دارند كه اين فرار را يك امر طبيعى معرفى كنند . نويسنده « المنار » در اينجا مىگويد : « به هنگامى كه رگبار تيرهاى دشمن متوجه مسلمين شد ، گروهى كه از مكه به سپاه اسلام ملحق شده بودند ، و در ميان آنها منافقان و افراد ضعيف الايمان و جستجوگران غنيمت قرار داشتند فرار كردند ، و پشت به ميدان نمودند ، باقيمانده لشكر » طبعا « مضطرب و پريشان شد ، آنها نيز طبق » عادت « و نه از روى ترس ! پا به فرار گذاشتند ، و اين يك امر طبيعى است ، كه به هنگام فرار كردن يك گروه بقيه بدون توجه متزلزل مىشوند بنا بر اين فرار آنها به معنى ترك يارى پيامبر ص و رها كردن